Som venner står og ser ut over fjorden

Tor ristar i Nordisk Kunstnarsenter Dale. Bygda er likevel eit stående bevis på at menneska alltid vil vere naturvenner. Heilt naturleg.

Atelierbygget til NKD. Alle foto: Mette Karlsvik

Grusvegen er vill som barndommen sine skogsvegar. Dalsskogen er urørt, ur – og rørande, og berget heilt. Eg ser ikkje Dalsåsen Kunstnarsenter for berre tre. Det er som om Norden sitt første spesialbygde residenssenter ikkje finst. Som om kunstnarar frå India, Tokyo, New York, you name it – ikkje budde her i kvarte, eller halve år. Hus nummer to av fem står som ein hjort i landskapet: på tynne, sterke armar. Eit lokomotivtungt hus blir bore av desse smale pålane. Og det står heilt stilt, som om det å stå stivt gjer det usynleg. Alle bustadshusa til Nordisk Kunstnarsenter Dalsåsen (NKD) står slik: tilsynelatande heilt tilforlateleg og lett, men stødig i ulendt bjørkeskog. Dei er nittitals i forma, er tidstypiske og litt framande, men av materiale som blandar seg med omgjevnadane. Tre. Tre kjenner eg, sjølv om huset si form er framand. Tre har eg klatra i, lent meg mot, tråkka på. Eg får lyst til å gi pålane ein klem. Men ein kross av stålwire held dei stabile. Under huset ligg anna tre som eg kan halde i, ta på, ta. Tørre bjørkekubbar. Det er berre å ta. Dalsåsen har for mykje skog.
Januar 2016 begynner kaldt. Ingen har budd i huset sidan 2015. Då reiste Shahrzad Malekian, Matteo Fato og dei andre attende til Iran og Italia etter sitt opphald her. No er det min tur til å reise, i idear og kunst, på NKD.

IMG_6971Men først må eg komme fram. Grusvegen er vill, følgjer naturen sine luner, før han gjer ei løkke kring ein bålplass. Som ein stein der det bur ein stein, var bålplassen heilag. Her fekk ingen legge vegen over. Oskoreia gjekk over dette punktet i norrøn tid. Eit følgje av urolege, daude sjeler kom då ridande om natta, og reiv med seg folk som framleis var i festmodus etter jol. Dei som ikkje var ferdige med høgtida, kunne få både hug og sjel rive med av oskoreia.
«Skal eg tenne opp?» spør eg Arild Wåge nokre dagar seinare. Professoren ved Bergen arkitektskole vitjar meg, men er også «heime». Han var byggeleiar på Nordisk Kunstnarsenter Dalsåsen, og kjem på mange måtar «heim» her. Han organiserte arkitektkonkurransen, inviterte arkitektar, sette saman ein jury, og satt sjølv i juryen. Han er nøgd med resultatet. Mykje på grunn av måten husa heng saman med naturen på. At dei ikkje grip inn i naturen, at dei knapt set eit fotavtrykk. «Vi klarer oss kanskje utan fyr på peisen. Sola kjem snart fram bak åsen,» seier Wåge. Jau då. Solelden driv skyar vekk. Så sparar vi den brannen. Klima var eit nøkkelord for utforminga av NKD for 20 år sidan. Atelierhuset fekk ein enorm fasade av sprakevegg. Sprake er ein tradisjonell, vestlandsk måte å byggje veggar på. Arkitektstudentar kvista einergreiner, og lot berre ein dusk av grønt vere att. Desse kvistane fletta dei inn og ut av tregitter over ytterveggen. Brakeveggen har ein klimafunksjon. Veggen bak held seg tørr. Einertre veks seint, og rotnar omtrent ikkje. Det liknar teak. Eineren i denne veggen er henta frå området. Kortreiste dei, som arkitektane, trevirket, og filosofien bak det heile:

Det har gått så langt at kloden viser sterke symptom på å vere sjuk, og på å bli verre.

På syttitalet er økoarkitektur eit anna ord for å vere sjølvberga på eit småbruk. Så flyttar Økobo omgrepet til byen. Der handlar det om kåk med nullutslepp, og å auke tettleiken i område som allereie har god offentleg transport. Ikkje minst: bevare og utvikle grøne område i byen. I Førde blir Arild Wåge ansvarleg for å passe på og utvikle verneverdige bygg i Sogn og Fjordane. Han blir byggeleiar for Nordisk Kunstnarsenter Dalsåsen, og arrangerer arkitektkonkurranse. Wåge inviterer tre nasjonale og fire lokale arkitektkontor til å bidra. «Dei var stort sett nystarta, som Snøhetta. Jan Olav Jensen var også fersk då. Han var oppteken av natur og kultur,» fortel Wåge. Teikningane er for hand, og modellane omstendelege. I 1992 har datamaskinene berre så vidt begynt å komme i bruk på arkitektkontora. Å lage modellar er eit tidkrevjande handverk. Denne metoden påverkar også bidraga. Styrke og berekraft er gjennomgangsomgrep for vinnarbidraget. Men bygga ser lette og tilforlatelege ut. Så lette, så tilforlatelege, at eg fryktar stormen som er varsla. Kjem husa til å tåle stormen Tor?
«Arkitektur på den tida var meir knytte til konstruksjonar,» fortel Wåge. «Arkitektane sin modell hadde ein grunnleggjande og sterk interesse for kraftspelet, med innovative kombinasjonar av stålplater, kryssfinér, tre og stålstrengar. Berre porten er eit meisterstykke. Den er høg og stor, men er konstruert som ein flyveng. Det gjer den lett, og samstundes stor og stødig. Bjelkane i taket distribuerer kreftene godt, og speler med lyset.» Mykje av det same gjeld huset som vi sit i no. Sola kjem gjennom stova, og gjennom innvendige vindauge, til soverommet bak oss. Naturleg lys flaumar gjennom alle rom. «Det er noko organisk over måten husa står i landskapen på. Dei står ikkje stramt på rekkje, men som venner står. Ein står slik, og ser den vegen. Ein annan ser ein litt annan veg. Slik står husa ilag og ser ut over Dalsfjorden.»

Du har nå lest 3 gratis artikler denne måned. Er du abonnement, logg inn i
toppmenyen eller tegn online abonnement (69kr) for å lese videre.

DEL

Legg igjen et svar

Dette nettstedet bruker Akismet for å redusere spam. Lær om hvordan dine kommentar-data prosesseres.