«Passive myndigheiter»

Matproduksjonen står for minst ni prosent av dei norske klimautsleppa, halvparten av utsleppa frå vegtrafikken. Mindre kjøttproduksjon vil ha ein tydeleg klimaeffekt, meiner forskarar og sivilsamfunn.

Californiske kyr. Foto: Justin Sullivan/Getty Images/AFP
Ny Tid
Ny Tids arkiv av artikler, skrevet av diverse skribenter. (Se nederst i artikkelen, evt kontakt oss for skribent).

Meldinga til landbruket og regjeringa har i lang tid vore klar: Meir korn, mindre kjøtt og mindre dyrking av myrområde kan gje ein tydeleg reduksjon i dei norske klimautsleppa. Likevel peikar få pilar i riktig retning.
Arne Grønlund, seniorforskar ved Norsk Institutt for Bioøkonomi (NIBIO), har levert fleire rapportar om klimagassutsleppa i den norske kjøttproduksjonen, mellom anna til Miljødirektoratet. Han påpeiker at utsleppa kjem frå eit vidt spekter av kjelder, og det er fordøyelsen hos drøvtyggarane som er den største kjelda. «Om ein ønsker å redusere utsleppa frå landbruket, må ein redusere produksjonen av den maten som fører til dei største utsleppa. Ser ein på totalt konsum og utslepp per kilo vare, er det openbart at det er storfe, spesielt ammeku, som gir størst utslepp per kilo kjøtt,» seier Grønlund.
Ifølgje SSB sto jordbruket for 8,7 prosent av klimagassutsleppa i 2014, og størstedelen av dette er knytte til kjøtt. Desse tala viser likevel ikkje heile bildet: Produksjon og transport av for eksempel importerte soyabønner, ein viktig ingrediens i kraftfòr til både husdyr og fisk, er ikkje inkludert. Heller ikkje klimarekneskapet til importerte matvarer er inkludert. I fjor importerte Noreg 24 000 tonn kjøtt. Ifølgje tal frå Landbruksdirektoratet ligg det så langt i år an til ei drastisk auke.

Trur på dugnad. Grønlund er ikkje imponert over norske myndigheiter sin vilje til å forbetre kjøttproduksjonen sitt klimarekneskap. «Slik eg ser det, har det offentlege vore svært passive. Me kan jo òg sjå en klar målkonflikt i politikken – ein vil auke produksjon av storfekjøtt, samstundes som ein vil redusere klimautsleppa. Det likevel fullt mogleg å auke matproduksjonen på andre måtar,» seier Grønlund, og viser til større produksjon av robuste grønnsakstypar og kjøtt med lågare utslepp, som svin og kylling.

«Meir korn, mindre kjøtt og mindre dyrking av myr kan gje ein tydeleg reduksjon i dei norske klimautsleppa.»

I ein rapport frå den anerkjente tenketanken Chatham House med tittelen Livestock – Climate Change’s forgotten sector viser at svært få, både i rike og fattigare land, tenker på diettval og kjøttkonsum som relevante for klimaendringar. Arild Hermstad i Framtiden i våre hender (FIVH) er ein av dei som prøver å endre det. Han meiner det bør skje meir frå politisk hald. «For meg verkar det som om politikarane er redde for å ta i denne debatten. Ein vil snakke mest mogleg om teknologi, og ikkje om livstilendring og forbruksendring.» Det meiner Hermstad er dumt. «Vi meiner det er bra å anerkjenne at folk si eigen innsats er viktig,» seier Hermstad.
Statssekretær Lars Andreas Lunde viser til at regjeringa har fleire tiltak for å gjere landbruket meir klimavennleg. «me har blant anna ei breitt samansett gruppe som skal sjå på klimaløysingar for landbruket, og i statsbudsjettet no ligg det pengar til eit pilotanlegg for biogass, det avfall frå landbruket kan vere med på å skape energi».
Lunde kan ikkje vise til konkrete tiltak for å få ned det norske kjøttforbruket, men er samd i at det er bra for miljøet om ein mindre kjøtt. «Det er ikkje gjort i ei handvending å endre folk sine matvanar, men me har klare tilrådingar på at folk bør ete mindre kjøtt. Dette er eit godt døme på at folk kan bidra til meir klimavennlege løysingar på eige initiativ,» seier Lunde.


Bryt kjøttabuet

I USA har dokumentarfilmskaparane Kip Andersen og Keegan Kuhn tatt på seg eit oppdrag som sjølv den amerikanske miljørørsla har kvidd seg for: Å starte eit nasjonalt ordskifte om klimaendringar og kjøtt. Dokumentarfilmen Cowspiracy (2014) følgjer Andersen på ei reise gjennom den amerikanske miljøaktivistfaunaen, kor han prøver å få svar på eitt spørsmål: Kvifor fortel ikkje miljøorganisasjonane om klimakonsekvensane av landbruk og kjøttkonsum? Amerikanarane er, saman med Australia og New Zealand, på verdstoppen i kjøttkonsum, med eit gjennomsnittleg konsum på 117,6 kilo på innbyggar ifølgje FAO. Trass i at kjøttproduksjon og landbruk er rekna som ei svært viktig årsak til både klimagassutslepp og lokal miljøøydelegging, driv få av dei store amerikanske miljøorganisasjonane aktivt opplysings- eller kampanjearbeid om temaet.

I eit intervju med den uavhengige nyheitskanalen Democracy Now den 7. april hevda både filmskaparane og den kjende gravejournalisten Will Potter at landbruksindustrien i landet driv eit omfattande arbeid for å kneble kritikarar: «Denne industrien er svært mektig, og har moglegheit til å presse kongressen til å vedta lovgiving for berre er til fordel for han sjølv, og ikkje forbrukarane,» sa Kuhn til kanalen.

Cowspiracy er tilgjengelig for norske sjåarar gjennom Netflix.

 

 


peder@nytid.no.

---
DEL