Matparadokset

Før klimatoppmøtet i Paris finst det ingen global strategi for korleis verdas matproduksjon skal bli berekraftig. Maten vår er klimaoffer, utslippsversting og ei hovudpine for klimadiplomatane.

Tørke i Manaus
Ny Tid
Ny Tids arkiv av artikler, skrevet av diverse skribenter. (Se nederst i artikkelen, evt kontakt oss for skribent).

Ekstremvêr, flaum og tørke kan ifølgje FNs klimapanel bli ein langt større del av kvardagen vår i åra framover, og dei som produserer maten vår er blant dei fyrste som kan kjenne det på kroppen. Det gjer oppgåva med å skaffe nok mat i framtida til ei enno større oppgåve. Ifølgje FAO, FNs mat- og landbruksorganisasjon, må verda auke matproduksjonen med over 50 prosent for å kunne skaffe nok mat til over 9 milliardar menneske i 2050. Dette må skje samstundes som utsleppa frå landbruket må ned. I dag står kjøtt- og mjølkeproduksjon for 15 prosent av dei globale klimagassutsleppa. Når ein legg til anna landbruk, utslepp frå sprøytemiddel, avskoging, fiskeressursar og transport, blir matbordet sitt klimaavtrykk enno større.

Mot slutten av november kjem statsleiarar, ministarar, byråkratar, forskarar, aktivistar og næringsliv til å samlast på FNs klimatoppmøte i Paris. Av utkastet som ligg til grunn for forhandlingane, ferdigstilt under eit førebuande møte i Bonn i oktober, er det ein ting som kjem klart fram: Landbruket og mattryggleik kjem ikkje til å ha ein sentral plass i ein ny, global klimaavtale. Kvifor har maten vår blitt, med orda til den framståande klimaforskaren Bruce Campbell, «underdogen i kampen mot klimaendringane»?

På papiret. Matproduksjon og landbruk har vore sentralt, og ofte det store konflikttemaet, både i WTO-forhandlingane og i den globale debatten rundt FNs utviklingsmål. Mat har ein viktig plass på papiret, både i Klimakonvensjonen, som ligg til grunn for forhandlingane, og i det nye berekraftsmåla som verda skal nå innan 2030. Likevel er det få teikn til det José Graziano, leiar for FAO, fleire gongar har etterlyst: «eit paradigmeskifte for eit berekraftig landbruk».
Eitt av dei store stridsspørsmåla, som delvis har sabotert prosessen, har vore dei store subsidieordningane i USA og EU, som utviklinglanda har meint at hindrar ei styrking av mellom anna den afrikanske landbrukssektoren.
Fleire premissleverandørar for den internasjonale klimadebatten, deriblant Union of Concerned Scientists, peikar på at dei forpliktingane som verdas land har sendt inn i forkant av Paris-toppmøtet, på langt nær vil vere nok til å nå togradersmålet. Forskingsdirektøren deira, Doug Boucher, gjekk nyleg ut og peikte på at forpliktingane til dei rikaste landa, deriblant Noreg, ikkje inkluderer klimatilpassing i landbruket. «Det ligg ein reell ironi i dei fyrste klimaforpliktingane som dei ulike landa har levert. Utviklingslanda seier kva dei vil gjere (i land- og landbrukssektoren), men så langt har USA og dei andre industrilanda ikkje gjort det same,» skriv Boucher i eit innlegg på nettstaden til Union of Concerned Scientists.

«Landbruket og mattryggleik kjem ikkje til å ha ein sentral plass i ein ny, global klimaavtale.»

Ingen strategi. Uroa blir delt av det internasjonale matforskingsnettverket CGIAR, og av mange sivilsamfunnsaktørar, både i Noreg og internasjonalt. Ein av dei er den norske organisasjonen Utviklingsfondet, som arbeider med retten til mat og ein berekraftig matproduksjon. I oktober lanserte dei rapporten Bærekraftig landbruk i et endret klima, om landbruket i sørlege land og møtet med klimaendringane. «Interesseorganisasjonar driv lobbyverksemd, og mange andre driv strategiarbeid for ein berekraftig matproduksjon. Men det manglar ein overordna strategi for korleis ein skal få dette til,» seier Kari Helene Partapuoli, leiar for Utviklingsfondet til Ny Tid. Organisasjonen ho leiar, har størstedelen av prosjekta sine i Afrika, kor FAO reknar med at matproduksjonen må auke med opp mot 70 prosent fram mot 2050. Hennar håp er at desse perspektiva blir løfta fram i Paris og under framtidige toppmøter. «Vårt syn er at mat og matproduksjon bør vere i sentrum av klimaforhandlingane,» seier Partapuoli.
Behov for ein større matproduksjon er sjølvsagt, men langt frå å vere ein realitet. Det gjer òg Tore Furevik, klimaforskar og leiar for Bjerknessenteret for klimaforsking, uroleg. Overfor Ny Tid omtalar han utfordringa i matproduksjonen som «formidabel». «Om ein tar utgangspunkt i det landbruket me har i dag, er det mykje som tyder på at matproduksjon vil gå ned, blant anna på grunn av vatnmangel og høgare sommartemperaturar,» seier Furevik.

Kuttkonsekvensar. Faresignala frå forskarar og sivilsamfunnet kjem i ei tid der utviklingsmidlar til matprodusentar er på veg ned, både i Noreg og på verdsbasis. Ifølgje OECD har utviklingshjelp til landbruket blitt redusert frå nær 25 prosent av all utviklingshjelp frå toppnivået på slutten av 70-talet, til overkant av 6 prosent av verdas totale bistandsbudsjett i 2014. Kari Helene Partapuoli meiner det er ein uheldig tendens. «No ser me at ein i sårbare område kan få avlingsnedgang samstundes som befolkningsveksten held fram. Da må det å skaffe mat på ein berekraftig måte vere jobb nummer éin.»

Lyst til å lese videre?

Logg inn eller registrer deg her

---
DEL

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here