Demokrati på EU-vis

Det irske nei-et til Lisboatraktaten er eit ekko av det franske «No» og det nederlandske «Nee» til EU-grunnloven i 2005.

Ny Tid
Ny Tids arkiv av artikler, skrevet av diverse skribenter. (Se nederst i artikkelen, evt kontakt oss for skribent).

Sjølv om 70 prosent av media, 80 prosent av den økonomiske eliten og 90 prosent av den politiske eliten kjempa for eit ja, stemte Irland nei til Lisboatraktaten. På same måten som i tidlegare EU-avstemningar i Noreg og andre land har ei grasrotrørsle greidd å slå makteliten. Det var inspirerande og engasjerande å vera tilstades i Dublin i dagane før og etter avrøystinga.

For ein del jafolk er det vondt og vanskeleg å innsjå at hovudgrunnen til at irane stemte nei faktisk var at dei ikkje hadde lyst til å innføra Lisboatraktaten. I den norske debatten blir det sagt at irane eigentleg meinte å stemma nei til abort, regjeringa, homofile ekteskap, økonomiske nedgangstider eller dårleg vær.

Det kan godt tenkast at mange irar er misnøgde med regjeringa, men meiningsmålingane viser at ho ville blitt attvald med klart fleirtal. Den verdipolitiske teorien bør bli svekka av tal frå EU sitt eige meiningsmålingsbyrå Eurobarometer, som viser at dobbelt så mange unge stemte nei som ja. Den einaste aldersgruppa med ja-fleirtal var dei aller eldste. Blant studentane stemte 72 prosent nei. Når jasida påstår at det fyrst og fremst var for å hindra fri abort og homofile ekteskap at folk stemte nei: Trur dei då at irske pensjonistar er så mykje meir verdiliberale enn irske studentar?

Sjølvsagt var det mange ulike grunnar til at folk stemte nei, på same måten som det var mange ulike grunnar til at folk stemte ja. Eit argument som blei meir brukt på Irland enn i den norske EU-debatten er argumentet om nøytralitet. Den irske nøytraliteten er truga av oppbygginga av EU som ei millitærmakt, og den stadig meir samordna utanrikspolitikken i unionen.

Demokratiargumentet stod òg sterkt. Irane har lyst til å ha innflytelse over si eiga framtid. Lisboatraktaten ville ha redusert Irland og andre små land si stemmevekt i EU-organa, og dobla Tyskland sin del av røystene. I tillegg ville EU kunne brukt fleirtalsavgjerder på 60 nye område, altså ein endå meir overstatleg union. Mange sa òg at dei ikkje forstod kva Lisboatraktaten gjekk ut på, og at dei ikkje ville signera på ein kontrakt dei ikkje kunne vita konsekvensane av.

I dei aller fleste europeiske land diskuterer ein EU og om utviklinga mot ein stadig tettare union er noko positivt eller negativt. I alle landa seier dei som er for EU: «Stemmer de nei, blir dykk isolerte frå Europa». Det sa dei då Frankrike stemte nei til EU-grunnloven, det sa dei i den irske debatten, og i den svenske euro-debatten. Eg synst det er ganske ironisk med slagord som «Europe, Lets be at the heart of it», som dominerte ja-plakatane på lyktestoplane i Dublin. Meinte verkeleg den irske jasida at Irland om dei stemte nei, ikkje lengre bli ein del av Europa. Og kva kontinent ville dei i så fall bli ein del av? Amerika? Oceania?

Ingen andre land skal ha folkerøysting. Traktaten blir berre handsama i parlamenta. Det er farleg å spørje folket om det er greitt å flytta meir makt til Brussel. Dei kunne jo finna på å stemma nei. På tross av det irske nei-et, held ratifikasjonsprosessen fram i andre land. Presidenten i EU-kommisjonen, José Manuel Barrosso, har oppmoda landa om å gjera det for å setta maksimalt press på Irland. Jo fleire land som har ratifisert traktaten, jo vanskelegare blir det for Irland å endra han. Til slutt kan det enda med at Irland må stemma om igjen og om igjen, heilt til dei stemmer «rett» i EU-eliten sine auge. Det er demokrati på EU-vis.

---
DEL